Η τσαμπούνα ή άσκαυλος είναι μουσικό όργανο το οποίο ανήκει στην κατηγορία των πνευστών. Η τσαμπούνα παρουσιάστηκε στην αρχαία Ελλάδα το 5ο π.Χ αιώνα και σε κάθε μέρος της Ελλάδας έχει και διαφορετική ονομασία αλλού ονομάζεται σαμπούνα, στην Βόρειο Ελλάδα γκάιντα, αλλού πίπιζα, στην Κρήτη ασκομαντούρα και εμείς εδώ στην Νάξο την αποκαλούμε τσαμπούνα. Η τσαμπούνα ήρθε στα νησιά μας από την Μικρά Ασία στον 10-20μ.Χ αιώνα και είναι
το πιο παλιό μουσικό όργανο των βοσκών. Στην Νάξο η τσαμπούνα παρουσιάστηκε γύρο στο 1812 και κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ζωή των κατοίκων. Όλα τα γλέντια όπως γάμοι βαφτίσια γιορτές αποκριές γινόταν με το άκουσμα της τσαμπούνας καθώς τότε δεν ήταν ακόμη γνωστό το βιολί και το λαούτο, το γνωστό δίδυμο που επικρατεί μέχρι και σήμερα. Στις μέρες μας έχει συνηθιστεί να είναι εποχιακό όργανο και να ακούγεται μόνο την περίοδο των αποκριών. Συγγενική σχέση με την τσαμπούνα έχει το μονοτσάμπουνο το οποίο είναι σε μια μπιμπικομάνα και παίζει μονοφωνικά. Δηλαδή το μονοτσάμπουνο έχει ένα μπιμπίκι και συνοδεύεται από το θηλακούρι (ασκός) που έχει μικρό μέγεθος κι αυτό για να μπορεί να παίξει ένα μικρό παιδί ηλικίας 4-5 ετών. Οι περισσότεροι έμαθαν να παίζουν με το μονοτσάμπουνο όπως και εγώ, καθώς έτσι μαθαίνεις να παίζεις πιο γρήγορα. Στην συνεχεία, η τσαμπούνα αποτελείται από πέντε μέρη : την άφουκλα, που είναι ο κορμός της τσαμπούνας και είναι από ξύλο πικροδάφνης, από τις μπιμπικομάνες, που είναι από καλάμι, από τα μπιμπίκια που δίνουν τον ήχο και είναι κι αυτά από καλάμι, το κέρατο του ταύρου, που μπαίνει στην άκρη της άφουκλας για να δώσει πιο γλυκό ήχο και τελευταία το θηλακούρι ή το παραδοσιακά αποκαλούμενο ασκί (ασκός) που είναι από δέρμα κατσικιού ή αρνιού και αποτελεί το σημαντικότερο μέρος της τσαμπούνας. Το δέρμα του κατσικιού είναι πιο ανθεκτικό με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Η κατασκευή του γίνεται ως εξής : αφού αφαιρέσουμε το δέρμα από το ζώο το αλατίζουμε και σε είκοσι μέρες το ξεπλένουμε στην θάλασσα για να φύγει ένα μεγάλο μέρος του αλατιού, κατόπιν το κουρεύουμε και το δένουμε αμέσως. Τέλος το κρεμάμε σε σκιερό μέρος και σε 2-3 μέρες θα είναι έτοιμο. Η τσαμπούνα είναι ένα παραδοσιακό μουσικό όργανο και κατεξοχήν όργανο που χρησιμοποιούσαν μόνο οι βοσκοί. Σήμερα όμως η τσαμπούνα έχει διαιωνιστεί από τους παλαιότερους στους νέους και από γενιά σε γενιά. Έτσι συνέβη με τον πατέρα μου κι εμένα προερχόμενος κι εκείνος από οικογένεια βοσκών. Σαφώς και δεν είναι καταναγκαστικό να προέρχεται κάποιος από τέτοια οικογένεια για να παίζει τσαμπούνα. Ο λόγος που διαχωρίζονται όμως το ότι πρέπει να προέρχεσαι από βοσκούς είναι διότι υπάρχουν βασικές διαφορές στο παίξιμο του βοσκού από εκείνον που δεν είναι. Ο ένας παίζει γεμάτη, με έντονο τόνο και τσακίσματα (κόλπα), ενώ ο άλλος παίζει απλά.